Είναι το Σύνταγμα του 1975 ξεπερασμένο;

Τι σηματοδοτεί η πρωτοβουλία της κυβέρνησης για τη Συνταγματική Αναθεώρηση; Ο αναπληρωτής καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών, Νίκος Παπασπύρου, εξηγεί.

Το Σύνταγμα του 1975 προσέφερε το υπόβαθρο εδραίωσης της δημοκρατίας, διασφάλισε πολιτειακή σταθερότητα, εγγυήθηκε βασικές ελευθερίες και συνόδευσε την είσοδο της χώρας στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Φωτ.: Sven Simon/United Archives via Getty Images/Ideal Image

 

— Κατά τη γνώμη σας, βρισκόμαστε πράγματι σε ένα σημείο που απαιτείται αλλαγή υποδείγματος ή μπορεί το ισχύον Σύνταγμα να ανταποκριθεί στις σύγχρονες προκλήσεις μέσω ερμηνείας;

Το Σύνταγμα του 1975 προσέφερε το υπόβαθρο εδραίωσης της δημοκρατίας, διασφάλισε πολιτειακή σταθερότητα, εγγυήθηκε βασικές ελευθερίες και συνόδευσε την είσοδο της χώρας στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Ωστόσο, συντάχθηκε με βάση τον ορίζοντα κατανόησης και οράματος της εποχής του και των συντακτών του. Πλείστες διατάξεις είναι φοβικές απέναντι στον πλουραλισμό, στην εξωστρέφεια και στον ελεύθερο ανταγωνισμό. Φοβάμαι ότι δεν υποδέχεται ούτε το σημερινό οικονομικό μοντέλο και τις προκλήσεις του ούτε τις σημερινές κοινωνικές σχέσεις και τις ανισορροπίες που προκαλούν. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, χρειαζόμαστε θεσμικά εργαλεία για αυτοπροστασία από αναδυόμενα ρεύματα αυταρχισμού και το ροκάνισμα του κράτους δικαίου που συναντάμε διεθνώς.

Το Σύνταγμα είναι ήδη υπερφορτωμένο από διατάξεις που απλώς ονοματίζουν προβλήματα. Κατά τούτο, μία αναφορά στην κλιματική κρίση ή την τεχνητή νοημοσύνη δεν θα κάνει κακό.

— Η πρόταση για αλλαγή του άρθρου 86 και ενίσχυση του ρόλου των τακτικών δικαστών στις υποθέσεις υπουργών παρουσιάζεται ως θεσμική τομή. Πρόκειται για πραγματική ενίσχυση της λογοδοσίας ή υπάρχει κίνδυνος νέων θεσμικών στρεβλώσεων;

Θα είναι αληθινή τομή μόνο αν συνοδευτεί με αφαίρεση από το υπουργικό συμβούλιο της εξουσίας προαγωγής των δικαστικών στις κορυφαίες θέσεις της Δικαιοσύνης και εφόσον η Βουλή περιοριστεί σε τυπικό κατά βάση ρόλο στη δίωξη υπουργών. Αν, αντίθετα, μιλάμε απλώς για μία γνωμοδότηση προς τη Βουλή, δεν θα υπάρξει προστιθέμενη αξία. Θα είναι περιτύλιγμα.

— Η αναδιατύπωση της μονιμότητας στο Δημόσιο και η καθολική αξιολόγηση αγγίζουν τον πυρήνα της δημόσιας διοίκησης. Πού τελειώνει η αναγκαία μεταρρύθμιση και πού αρχίζει ο κίνδυνος αποδυνάμωσης των συνταγματικών εγγυήσεων των δημοσίων υπαλλήλων;

Η αξιολόγηση έχει κύριο άξονα να βοηθά το κράτος να απασχολεί πιο αποδοτικά τα στελέχη του. Η απόλυση πρέπει να λειτουργεί αποτρεπτικά, διότι ως επιλογή έχει οργανωτικό, ηθικό και λειτουργικό κόστος. Από εκεί και πέρα, το πρόβλημα έχει περισσότερο να κάνει με τα μέσα που έχει το κράτος να υλοποιεί τους στόχους του και με το κύρος και την εξουσία των προϊσταμένων. Αυτοί λογοδοτούν στην πολιτική ηγεσία, άρα πρέπει να έχουν και τα κατάλληλα εργαλεία να επιτυγχάνουν τους στόχους. Κατά τα λοιπά, πρέπει να οριστεί η αξιολόγηση των δημοσίων υπηρεσιών από τους χρήστες και η μέτρηση της αποδοτικότητάς τους.

— Στον δημόσιο διάλογο μπαίνουν πλέον ζητήματα όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η κλιματική κρίση και η κοινωνική κατοικία. Πιστεύετε ότι αυτά πρέπει να κατοχυρωθούν ρητά στο Σύνταγμα ή υπάρχει ο κίνδυνος υπερφόρτωσης του καταστατικού χάρτη με πολιτικές επιλογές της συγκυρίας;

Το Σύνταγμα είναι ήδη υπερφορτωμένο από διατάξεις που απλώς ονοματίζουν προβλήματα. Κατά τούτο, μία αναφορά στην κλιματική κρίση ή την τεχνητή νοημοσύνη δεν θα κάνει κακό. Ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα είναι να υπάρξουν πολιτικές αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών, ενθάρρυνσης της προσαρμοστικότητας και δημιουργικής διαχείρισης των αναπροσαρμογών που θα προκληθούν στην αγορά εργασίας.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.