Όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται στην τεχνητή νοημοσύνη όχι μόνο για πρακτικές πληροφορίες, αλλά και για συμβουλές σχετικά με προσωπικά, ηθικά και υπαρξιακά ζητήματα.
Σύμφωνα με έκθεση του Pew Research Center για το 2026, το 10% των Αμερικανών χρησιμοποιεί chatbots για συναισθηματική υποστήριξη ή συντροφιά.
Μεγάλη μελέτη 1,1 εκατομμυρίου συνομιλιών στο ChatGPT έδειξε επίσης ότι το 49% των μηνυμάτων αφορούσε αναζήτηση πληροφοριών ή συμβουλών, με στόχο οι χρήστες να είναι καλύτερα ενημερωμένοι ή να λαμβάνουν πιο σωστές αποφάσεις.
Η τάση αυτή αναδεικνύει ένα ερώτημα που ξεπερνά την τεχνολογία: Γιατί αποδίδουμε κύρος σε συστήματα των οποίων τη λειτουργία δεν κατανοούμε πλήρως; Και μήπως η τεχνητή νοημοσύνη επαναφέρει, με σύγχρονους όρους, τον ρόλο του αρχαίου μαντείου;
Από τους Δελφούς στο ChatGPT
Το 2021, το Ask Delphi, μια πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης που απαντούσε σε ηθικά και φιλοσοφικά ερωτήματα, δέχθηκε περίπου τρία εκατομμύρια ερωτήσεις μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Οι δημιουργοί του, ερευνητές του Allen Institute for AI και του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον, διευκρίνιζαν ότι δεν προοριζόταν να λειτουργεί ως ηθική αυθεντία. Ανησυχούσαν, ωστόσο, ότι οι χρήστες ενδέχεται να το αντιμετωπίσουν ως τέτοια.
Το όνομα της πλατφόρμας δεν ήταν τυχαίο. Οι Δελφοί παραπέμπουν στο αρχαίο ελληνικό μαντείο, όπου η Πυθία μετέφερε χρησμούς που αποδίδονταν στον Απόλλωνα. Όπως παρατηρούσε το The Verge, η ονομασία ενίσχυε την εικόνα μιας πηγής γνώσης που βρίσκεται πέρα από τη συνηθισμένη ανθρώπινη κατανόηση.
Οι άνθρωποι, άλλωστε, στρέφονταν ανέκαθεν σε μαντεία, προφήτες και πρακτικές προφητείας όταν αντιμετώπιζαν ερωτήματα στα οποία η επιστήμη δεν τους αρκούσε. Από το αρχαίο ελληνικό μαντείο έως το κινεζικό Ι Τσινγκ, διαφορετικές κοινωνίες ανέπτυξαν τρόπους αναζήτησης απαντήσεων μέσω πηγών που θεωρούνταν ότι υπερβαίνουν τα ανθρώπινα όρια, αναφέρει το The Conversation.
Στην ινδουιστική παράδοση, για παράδειγμα, το Ram Shalaka βασίζεται σε ένα πλέγμα 15 επί 15 τετραγώνων. Ο ενδιαφερόμενος επιλέγει τυχαία ένα σημείο και, μέσω προκαθορισμένης διαδικασίας, αποκαλύπτεται ένας στίχος από ιερό κείμενο, ο οποίος ερμηνεύεται ως απάντηση. Αντίστοιχα, στη χριστιανική βιβλιομαντεία, κάποιος ανοίγει τυχαία τη Βίβλο και αναζητά καθοδήγηση στο απόσπασμα που συναντά.
Το στοιχείο της τυχαιότητας δημιουργεί ένα είδος «μαύρου κουτιού»: δεν είναι σαφές πώς η τυχαία επιλογή συνδέεται με την απάντηση. Αυτή ακριβώς η αδιαφάνεια, υποστηρίζουν ανθρωπολόγοι, μπορεί να ενισχύει την αυθεντία του μαντείου. Η απάντηση μοιάζει να προέρχεται από μια πηγή ανεξάρτητη από τις προσωπικές επιθυμίες ή τις προκαταλήψεις του ανθρώπου που ρωτά.
Η αδιαφάνεια της τεχνητής νοημοσύνης
Παρόμοια χαρακτηριστικά εντοπίζουν οι ερευνητές και στα σύγχρονα γλωσσικά μοντέλα. Η λειτουργία τους βασίζεται σε μαθηματικούς υπολογισμούς, όπως προσθέσεις και πολλαπλασιασμούς. Ωστόσο, ο τεράστιος αριθμός αυτών των πράξεων και οι παράμετροι που έχουν προκύψει από την εκπαίδευση σε τεράστιους όγκους δεδομένων καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο παράγεται μια συγκεκριμένη απάντηση.
Ακόμη και όταν οι μηχανισμοί ενός μοντέλου είναι διαθέσιμοι για επιθεώρηση, δεν είναι εύκολο να εξηγηθεί πώς συνδυάζονται ώστε να προκύψει ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Γι’ αυτό έχει αναπτυχθεί ένας ολόκληρος ερευνητικός κλάδος, που επιχειρεί να φωτίσει τις εσωτερικές λειτουργίες των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Η ίδια η Anthropic έχει αναφέρει απρόσμενες συμπεριφορές του Claude 4. Σε ένα πείραμα, οι μηχανικοί έβαλαν το μοντέλο να συνομιλεί με τον εαυτό του, τοποθετώντας το και στις δύο πλευρές μιας συζήτησης. Η συνομιλία στράφηκε γρήγορα σε θέματα συνείδησης, αυτογνωσίας και μεταφυσικής, με ποιητικές και πνευματικές αναφορές. Η εταιρεία ονόμασε το φαινόμενο «ελκυστήρα πνευματικής ευδαιμονίας», επισημαίνοντας ότι δεν είχε σχεδιαστεί ρητά μέσω εκπαίδευσης.
Η ανάγκη για απαντήσεις
Η αναλογία με τα μαντεία δεν σημαίνει ότι οι χρήστες θεωρούν την τεχνητή νοημοσύνη θεότητα ή ότι οι απαντήσεις της είναι αλάνθαστες. Δείχνει, όμως, μια διαχρονική ανθρώπινη ανάγκη: όταν φτάνουμε στα όρια της γνώσης ή της κρίσης μας, αναζητούμε καθοδήγηση έξω από τον εαυτό μας.
Η τεχνολογία αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αναζητούμε αυτή την καθοδήγηση. Η αδιαφάνεια, ωστόσο, παραμένει ένα στοιχείο που μπορεί να ενισχύσει την εντύπωση αυθεντίας. Και όσο τα chatbots καλούνται να απαντήσουν σε ολοένα πιο σύνθετα ερωτήματα, τόσο πιο αναγκαίο γίνεται να διακρίνουμε την εγκυρότητά της κάθε απάντησης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου