Η θητεία των αυτοδιοικητικών αρχών είναι πενταετής, που σημαίνει ότι οι δημοτικές εκλογές θα γίνουν το 2028. Αυτά συζητούσαμε με ένα φίλο, ο οποίος υποστήριζε ότι δεν πρέπει να θεωρείται ότι είναι νωρίς για να ξεκινήσει μια αξιόπιστη και σοβαρή δημοτική προσπάθεια για τον Δήμο της Λαμίας. Αντίθετα, το να γίνει μια εμφάνιση λίγους μήνες πριν τις εκλογές, όπως έχουμε συνηθίσει να γίνεται, δηλώνει σκοπό με κομματική εξάρτηση και κίνητρα. Ο φίλος τόνισε ότι αναφέρεται σε μια κινηματική δημοτική παρουσία με πρόγραμμα, όραμα και αρχές. Αναλύσαμε το θέμα σε όλες του τις διαστάσεις κρατώντας σημειώσεις και συνεχίσαμε τη συζήτηση διαδικτυακά. Τέλος συμφωνήσαμε στα παρακάτω, που ίσως για κάποιους φανούν λίγο βαρετά ή ανεφάρμοστα. Ας παρακολουθήσουμε όμως το περίγραμμα της σκέψης του φίλου, ο οποίος εννοείται ότι διατηρεί κάθε δικαίωμα να παρέμβει συμμετέχοντας στη συζήτηση, που πιθανόν να προκύψει από την ανάρτηση των βασικών του σκέψεων.
Μια δημοτική παράταξη -αναφερόμαστε λοιπόν σε δημοτική παράταξη κινηματικού χαρακτήρα- που έχει την φιλοδοξία να παρέμβει με αξιοπιστία και αποτελεσματικότητα στα δημοτικά δρώμενα του Δήμου της Λαμίας, πρέπει να έχει:
1. Σαφή ταυτότητα και όραμα, που σημαίνει: Σαφείς αρχές και αξίες (διαφάνεια, συμμετοχικότητα, κοινωνική δικαιοσύνη), προγραμματικές θέσεις με ρεαλιστικές προτάσεις, όχι αόριστες υποσχέσεις και να είναι σε ανοιχτό διάλογο με τους δημότες για να συνδιαμορφωθεί το πρόγραμμα.
2. Γνήσια Λαϊκή Βάση – Όχι “επαγγελματίες” της πολιτικής, που σημαίνει: Τοπικές συνελεύσεις σε κάθε γειτονιά, συνοικία και χωριό, ενεργοποίηση των πολιτών μέσω επιτροπών (περιβάλλον, πολιτισμός, κοινωνική πολιτική κ.λπ.) και συμμαχίες με συλλογικότητες (πολιτιστικοί σύλλογοι, αθλητικά σωματεία, συνεταιρισμοί).
3. Διαφάνεια και Δημοκρατία στη λειτουργία, που σημαίνει: Ανοιχτές διαδικασίες στις αποφάσεις (π.χ. ηλεκτρονικές ψηφοφορίες για τα σημαντικά ζητήματα), εναλλαγή προσώπων – κανείς δεν πρέπει να είναι “αιώνιος υποψήφιος” ή εκλεγμένος, λογοδοσία: Δημοσιεύσεις των συνεδριάσεων, τακτική ενημέρωση πολιτών.
4. Χρήση Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, που σημαίνει: Ψηφιακές πλατφόρμες για διαβούλευση (facebook groups, site, forum), επικοινωνία με σύγχρονα μέσα (social media, podcasts, YouTube), live streaming συνεδριάσεων για απόλυτη διαφάνεια.
5. Δυναμική Καμπάνια – Όχι “Καρέκλες”, αλλά Κίνημα, που σημαίνει: Δράσεις σε όλη την διάρκεια (εθελοντικές πρωτοβουλίες, δενδροφυτεύσεις, καθαρισμοί, λαϊκές συνελεύσεις), αντίσταση στο πελατειακό σύστημα – όχι «υποσχέσεις» και ρουσφέτια, δίκτυο νεολαίας & φοιτητών για να δοθεί φρέσκος αέρας στο εγχείρημα.
6. Οικονομική Αυτονομία – Όχι σε χρηματοδοτήσεις “φεουδαρχών”, που σημαίνει: Χρηματοδότηση από τα μέλη και μικρές συνεισφορές πολιτών, διαφάνεια στα οικονομικά.
7. Δυναμική αντιπολίτευση, αν δεν εκλεγεί, που σημαίνει: Παρέμβαση στα δημοτικά συμβούλια, αναλύοντας και εκθέτοντας τις αποφάσεις της δημοτικής αρχής, δημιουργία “σκιώδους δημοτικής αρχής” που θα παρακολουθεί και θα ελέγχει τη διοίκηση, ανάδειξη θεμάτων μέσω social media, εκδηλώσεων, ανοιχτών συνελεύσεων.
Μια τέτοια παράταξη πρέπει να χτίσει εμπιστοσύνη, να είναι πραγματικά κοντά στον κόσμο και να δείξει ότι δεν είναι άλλο ένα προεκλογικό κόλπο. Αυτό, κατά τον φίλο, σημαίνει ότι ο επικεφαλής δεν μπορεί να αυτοανακηρύσσεται. Χρειάζεται διαδικασία ανάδειξης, ώστε να υπάρχει νομιμοποίηση και ενότητα. Κατάλαβα ότι ο φίλος μου θεωρεί σημαντικό αυτό το στοιχείο και αναλύοντας τη σκέψη του υποστηρίζει ότι υπάρχουν δύο βασικά μοντέλα για την επιλογή του επικεφαλής:
1 Το "από τα κάτω" με δημοκρατική εκλογή, που σημαίνει κάποιοι αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία και δημιουργείται η παράταξη/δημοτική κίνηση, συμμετέχουν όσοι συμφωνούν με τις αρχές και το όραμα και γίνεται ψηφοφορία από τα μέλη για τον επικεφαλής (είτε με κάλπη, είτε ηλεκτρονικά). Αυτό το μοντέλο είναι πιο θεσμικό και συμμετοχικό και ο επικεφαλής δεν είναι «ιδιοκτήτης» της παράταξης, αλλά εκπρόσωπος μιας συλλογικότητας.
2 Το "πάμε μαζί μου", που σημαίνει ένα πρόσωπο αναλαμβάνει την πρωτοβουλία, δημιουργεί τον πυρήνα της κίνησης και ζητά στήριξη. Οι υπόλοιποι συσπειρώνονται γύρω του, χωρίς εκλογική διαδικασία. Αυτό το μοντέλο δίνει ταχύτητα και σαφήνεια στο εγχείρημα, αλλά μπορεί να θεωρηθεί αρχηγισμός. Συνήθως λειτουργεί καλύτερα αν ο επικεφαλής είναι ήδη αναγνωρίσιμος και χαίρει εκτίμησης.
Ποιο μοντέλο είναι πιο αξιόπιστο και ελπιδοφόρο;
- Αν ο στόχος είναι η μακροχρόνια αξιοπιστία, τότε το πρώτο μοντέλο (εκλογή επικεφαλής από τα μέλη) είναι προτιμότερο. Δίνει δημοκρατική νομιμοποίηση και αποτρέπει την προσωποπαγή λογική.
- Αν ο στόχος είναι η ταχύτητα και η δυναμική έναρξη, το δεύτερο μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει, αλλά υπάρχει ρίσκο να εκφυλιστεί σε «ένα ακόμα προσωπικό εγχείρημα», που θα καταρρεύσει αν ο επικεφαλής αποσυρθεί. Δείτε όλες τις παρατάξεις των δημάρχων στη Λαμία μετά την μεταπολίτευση.
Το να συσταθεί πρώτα η Κίνηση με σαφείς αρχές, πρόγραμμα και οργάνωση και μετά να επιλεγεί ο επικεφαλής, είναι το πιο υγιές και δημοκρατικό μοντέλο. Αν κάποιος πει «πάμε μαζί μου, εγώ επικεφαλής», τότε η Κίνηση μετατρέπεται σε μηχανισμό εξουσίας γύρω από ένα πρόσωπο. Αυτό οδηγεί σε αρχηγισμό και προσωπολατρία, σε έλλειψη εσωτερικού ελέγχου, διαλυτικές τάσεις αν ο αρχηγός αποχωρήσει και τέλος το γνωστό ελληνικό φαινόμενο του "δημαρχοκεντρισμού", όπου τα πάντα περιστρέφονται γύρω από ένα άτομο.
Πώς στήνεται σωστά μια τέτοια Κίνηση;
- Για την Σύσταση απαιτούνται: Ιδρυτική διακήρυξη με αρχές, αξίες και στόχους, η εκλογή ενός συλλογικού οργάνου (π.χ. Συντονιστική Επιτροπή) για την πρώτη φάση και η έναρξη ανοιχτώ συνελεύσεων για τη δημιουργία του προγράμματος.
- Για την διαμόρφωση του Προγράμματος απαιτείται συμμετοχική διαδικασία (ομάδες εργασίας, θεματικές συζητήσεις) με προτάσεις από πολίτες, φορείς και συλλογικότητες καταλήγοντας σε ρεαλιστικό και υλοποιήσιμο πρόγραμμα.
- Για την οργάνωση και την εσωτερική δημοκρατία απαιτείται ένα Καταστατικό ή Κανονισμός Εσωτερικής Λειτουργίας με διαδικασίες ελέγχου και συλλογικής εκπροσώπησης, όργανα λήψης αποφάσεων με εναλλαγή προσώπων και όχι “ισόβιες καρέκλες”.
- Για την ανάδειξη του επικεφαλής απαιτείται ψηφοφορία από τα μέλη μετά τη διαμόρφωση του προγράμματος, ο δε επικεφαλής δεν “διοικεί”, αλλά εκπροσωπεί τις συλλογικές αποφάσεις με διαδικασίες υποχρεωτικής λογοδοσίας και δυνατότητα ανακλητότητας.
Αυτό το μοντέλο αποτρέπει τον συγκεντρωτισμό της εξουσίας, βασίζεται στη συλλογικότητα, όχι σε έναν "σωτήρα", διασφαλίζει διαφάνεια και εσωτερική δημοκρατία και δημιουργεί μακροχρόνια βάση στήριξης και όχι ευκαιριακές «συναντήσεις». Στην ουσία ανατρέπει το κλασικό πελατειακό μοντέλο και δημιουργεί μια νέα κουλτούρα πολιτικής συμμετοχής στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Είναι η μόνη λύση για μια άλλη προσέγγιση της Αυτοδιοίκησης. Όσο δύσκολο και αν φαίνεται, πρέπει να γίνουν προσπάθειες. Αν συνεχίσουμε με τα ίδια παλιά μοντέλα, θα έχουμε τα ίδια απογοητευτικά αποτελέσματα. Μια συμμετοχική, δημοκρατική και κινηματική αυτοδιοίκηση είναι η μόνη διέξοδος από τη στασιμότητα και την αδιαφάνεια. Είναι δύσκολο, γιατί ο κόσμος έχει συνηθίσει το δημαρχοκεντρικό σύστημα. Αλλά, αν δεν ξεκινήσουν πρωτοβουλίες με άλλη φιλοσοφία, τίποτα δεν θα αλλάξει.
Η ιστορία δείχνει ότι όλες οι πραγματικές αλλαγές ξεκίνησαν από ανθρώπους που δεν βολεύτηκαν στο "δεν γίνεται". Αν γίνει σωστή δουλειά στη βάση της κοινωνίας, ο κόσμος μπορεί να ακολουθήσει – αρκεί να δει σοβαρότητα, ειλικρίνεια και προοπτική. Μια συγκροτημένη και ουσιαστική βάση/πρόταση για μια δημοτική αρχή πρέπει να έχει στον πυρήνα της το πεντάπτυχο:
1️. Παραγωγική ανασυγκρότηση της τοπικής οικονομίας: Ανάδειξη των τοπικών προϊόντων και στήριξη μικρών παραγωγών, συνεταιριστικά σχήματα και κοινωνική οικονομία (π.χ. αγροτικοί, ενεργειακοί συνεταιρισμοί), εναλλακτικός τουρισμός (αγροτουρισμός, φυσιολατρικός τουρισμός, πολιτιστικός τουρισμός), δικτύωση τοπικών επιχειρήσεων για να στηρίζουν η μία την άλλη (π.χ. "Κατανάλωσε τοπικά", Τοπικό Σύμφωνο Ποιότητας) και ψηφιακή μετάβαση και εκπαίδευση για μικρές επιχειρήσεις (π.χ. e-shops, ηλεκτρονικό εμπόριο).
2️. Διαφάνεια και Έλεγχος: Live streaming όλων των δημοτικών συμβουλίων, ανοιχτός συμμετοχικός προϋπολογισμός, συμμετοχική λήψη αποφάσεων (ηλεκτρονικές διαβουλεύσεις, λαϊκές συνελεύσεις), έλεγχος των δημοτικών έργων – αξιολόγηση προτεραιοτήτων και κόστους και μηχανισμός καταγγελιών για κακοδιαχείριση – οι πολίτες να έχουν λόγο και δύναμη.
3️. Συμμετοχή: Συνελεύσεις γειτονιάς και χωριών για πραγματική λαϊκή συμμετοχή, δημοψηφίσματα για σημαντικές αποφάσεις, νεολαιίστικες πρωτοβουλίες – συμμετοχή των νέων σε διαδικασίες σχεδιασμού, δημιουργία "ψηφιακής πλατφόρμας" όπου οι δημότες καταθέτουν ιδέες και προτάσεις.
4️. Κοινωνική αλληλεγγύη: Ενίσχυση κοινωνικών δομών (Κοινωνικό παντοπωλείο, φαρμακείο, φροντιστήρια αλληλεγγύης), προγράμματα απασχόλησης ανέργων σε τοπικά έργα, δράσεις για ευάλωτες ομάδες (μονογονεϊκές οικογένειες, άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένοι), συνεργασία με εθελοντικές ομάδες και συλλόγους για κοινωνικές δράσεις.
5. Σεβασμός στο περιβάλλον: Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με κοινωνικό χαρακτήρα (ενεργειακές κοινότητες), προστασία δασών και φυσικών πόρων – έλεγχος στις περιβαλλοντικές παραβάσεις, ανακύκλωση και κυκλική οικονομία – πραγματική εφαρμογή, όχι απλά κάδοι, βιώσιμη διαχείριση νερού και αποβλήτων και πράσινες διαδρομές και αναβάθμιση δημόσιων χώρων.
Λαμία, 30.3.2025
Στέφανος Σταμέλλος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου