Γιώργος Βέης: συνέντευξη στη Χαριτίνη Μαλισσόβα

Ο Γιώργος Βέης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1955 και σπούδασε νομικά. Είναι πρέσβης ε.τ. Επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ. Το πρώτο του βιβλίο, Φόρμες και άλλα ποιήματα, εκδόθηκε το 1974. 

Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε δεκατρείς γλώσσες. Από το 1976 ασχολείται με την κριτική της λογοτεχνίας. Έχει τιμηθεί με το Κρατικό Βραβείο Μαρτυρίας τρεις φορές: το 2000, το 2010 και το 2016. Η ποιητική του συλλογή Λεπτομέρειες κόσμων τιμήθηκε με το Βραβείο Λάμπρος Πορφύρας της Ακαδημίας Αθηνών, το 2007. Το 2012 του απονεμήθηκε ο Ανώτερος Ταξιάρχης του Φοίνικος για τις υπηρεσίες του στον διπλωματικό κλάδο. Το 2014 τιμήθηκε με το Βραβείο Ποίησης του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου του, το οποίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ύψιλον. Ο συγκεντρωτικός τόμος του ποιητικού του έργου (1974-2023) είναι η αφορμή για τη συνέντευξη που ακολουθεί.

Ο συγκεντρωτικός τόμος με την ποιητική σας διαδρομή –από το 1974 ως το 2023– κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ύψιλον. Θα μας δώσετε κάποια στοιχεία του;

Πρόκειται για την έκδοση όλων, δηλαδή και των δεκαπέντε ποιητικών μου συλλογών. Μόνο από τις δύο πρώτες αφαιρέθηκαν ορισμένα ποιήματα.

Ποιες ήταν οι πρώτες επιρροές που δεχτήκατε από τον χώρο της ποίησης;

Το δημοτικό μας τραγούδι. Η Παλατινή Ανθολογία. Και μεταξύ άλλων, ο Καβάφης, ο Ελύτης, ο Μαγιακόφσκι, ο Σεφέρης, ο Εμπειρίκος, ο Αναγνωστάκης, η Καρέλλη, ο Ασλάνογλου, ο Λειβαδίτης, ο Παπαδίτσας, ο Φερλινγκέτι, ο Κόρσο, ο Γκίνσμπεργκ, ο Χέλντερλιν, ο Μπόρχες, ο Πάουντ.

Τι θυμάστε από τα πρώτα σας βήματα στον χώρο των εκδόσεων;

Το τηλεφώνημα, το απολύτως υποστηρικτικό, του πρώτου εκδότη μου, του Λεωνίδα Χρηστάκη. Τον Οκτώβριο του 1973. Τις πρώτες εκείνες συναντήσεις με τον Γιάννη Πατίλη, τον Γιάννη Κοντό, τον Αλέξη Ζήρα, τον Δημήτρη Καλοκύρη, τη Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου, τον Αντώνη Φωστιέρη, τον Γιώργο Μαρκόπουλο, τον Κώστα Γ. Παπαγεωργίου, τη Ρέα Γαλανάκη, τον Θανάση Νιάρχο, τον Μιχάλη Γκανά και τον Χριστόφορο Λιοντάκη. Ναι, δεν ξεχνώ τα θετικά τους σχόλια για τις Φόρμες και άλλα ποιήματα 1970-1973, το πρώτο ποιητικό μου βιβλίο, που κυκλοφορήθηκε τον Φεβρουάριο του 1974.

Δεν θυμάμαι να τουφέκισα ποτέ λέξεις. Ερχόντουσαν πάντα με τη θέλησή τους.

Η ιδιότητα του προξένου και του πρέσβη σάς ανάγκαζε να βρίσκεστε μακριά από την Ελλάδα. Πώς καταφέρατε να μη χάνετε την επαφή σας με τον χώρο, αλλά και με τον ποιητικό λόγο;

Ένιωθα κάθε φορά και στα δέκα πόστα, και στις πέντε μάλιστα ηπείρους, όπου διαδοχικά τοποθετήθηκα, απλώς Αιγαιοπελαγίτης. Όταν υπηρετούσα σε μείζονες εστίες της ομογένειάς μας, όπως φερειπείν συνέβη στη Μελβούρνη, όπου διαβιούν στην ευρύτερη περιοχή της, ως γνωστόν, περί τις διακόσιες ογδόντα χιλιάδες συμπατριωτών μας, τα πράγματα ήταν σαφώς διαφορετικά. Μια δεύτερη Ελλάδα είναι διαχρονικά εκεί. Κατά τα άλλα, η επείγουσα ανάγκη να βρω κάθε φορά τις κατάλληλες λέξεις, προκειμένου να τις συνδέσω στη συνέχεια με πρόσωπα και με πράγματα, τα οποία, εννοείται, με αφορούσαν άμεσα, με καλούσε διαρκώς στα τετράδιά μου. Στην οθόνη του Η/Υ μου. Έτσι, οι στιγμές μεθοδικά έγιναν όντα. Λόγω των περιστάσεων, ήμουν αναγκασμένος να σκέφτομαι με σωτήρια ταχύτητα. Δεν θυμάμαι να τουφέκισα ποτέ λέξεις. Ερχόντουσαν πάντα με τη θέλησή τους από τα μέρη τους να κουρνιάσουν ή να παίξουν στις φυλλωσιές του κάθε κειμένου μου. Η αισθητική ολοκλήρωση, η ενδελεχής, η μεθοδική επεξεργασία του ποιήματος συνιστούσε και συνιστά εξ ορισμού αγώνισμα. Αλλά όχι εξουθενωτικό. Κοντολογίς, αποτελεί υπόθεση ενός λόγιου μάστορα. Συνεπούς με τους ορισμούς και τις δεσμεύσεις της δουλειάς του.

Είναι κάποιο από τα βιβλία σας λίγο πιο αγαπημένο σας;

Δύσκολο πράγματι να ξεχωρίσω κάποιο.

Ένα βιβλίο που αναφέρεται στο παρελθόν είναι μια μορφή απολογισμού. Τι συμβαίνει σήμερα και πώς θέλετε να είναι το ποιητικό σας μέλλον;

Στον βαθμό που επαληθεύεται ο Πίνδαρος, παραμένουμε όλες και όλοι μας σκιές ονείρων. Τα βιβλία μας μαρτυρούν με τη σειρά τους, όσο μπορούν, τα ίδια μας τα όνειρα. Επινόηση και πραγματικότητα τολμούν εν τέλει να συνυπάρξουν. Αυτό κι αν είναι βίωμα!

Ανήκετε σε μια γενιά που έχει δώσει καλούς ποιητές και ποιήτριες. Έχετε επαφή με τους νέους ποιητές και ποιήτριες; Πώς κρίνετε το έργο τους;

Ναι, επικοινωνώ τακτικά με νέες και νέους των στίχων. Υπάρχουν ήδη καλές και καλοί ανάμεσά τους. Παρουσιάζω μάλιστα κατά καιρούς έργα τους. Είτε σε ΜΜΕ είτε σε διάφορα πολιτισμικά fora. Είναι οι συνεχιστές, αναμφίβολα, του είδους. Ο οντολογικός επαναπροσδιορισμός τόσο της ατομικής, όσο και της συλλογικής ψυχής καθίσταται ενίοτε κύριο μέλημα της γραφής τους. Η εκφραστική οξύτητα, οι ειρωνικοί ή απροκάλυπτα σαρκαστικοί τόνοι, η παραγωγική διαχείριση του στοιχείου της μεταφοράς και της αλληγορίας εντοπίζεται και πάλι, συχνά πυκνά, στις αρτιότερες των εν λόγω εκδοχών. Η επίκληση της Φύσης, όταν και όπου τελείται, συνιστά κατά βάση επίκληση στην ως εκ των πραγμάτων έσχατη αξία. Η μη αποπνευμάτωση των αισθητών σημασιών υποστηρίζει συνειδητά την προβολή των συναφών σημασιών. Οι καθ’ υπερβολήν συναισθηματικές αποφορτίσεις εξακολουθούν ασφαλώς να επιβαρύνουν τα δείγματα αρκετών πρωτόπειρων ή των γνωστών αμετανόητων εκ του προχείρου μόνον. Από την πληθώρα των έργων θα ξεχωρίσει αμέσως το έμπειρο μάτι και το έμπειρο αυτί όσα δεν υποκύπτουν εν τέλει στο δέλεαρ της υπέρ το δέον εξομολόγησης, στον πειρασμό της αφόρητης μίμησης ή στα κελεύσματα ενός εξόφθαλμα πληθωρικού, ασίγαστου, αλαζονεύοντος εγωτισμού. Σημειώνω, επίσης, ότι το φαινόμενο της μη ανατροπής του καθιερωμένου εργαλείου επικοινωνίας, ο εφησυχασμός δηλαδή μέσα στο δεδομένο γλωσσικό περίβλημα υπονομεύει εν γένει την αυθεντική συμπεριφορά του νέου δημιουργού, που θεωρεί εαυτόν ήδη αλάνθαστο, ήδη επαρκή. Συνεπώς, ούτε μέριμνα για προαγωγή της μεταγλώσσας, ούτε ριζική ανατροπή της κοινόχρηστης έκφανσης απαντά εδώ, ούτε κατ’ επέκτασιν πειστική απόπειρα ρήξης με το συγκεκριμένο λεκτικό κλίμα. Ευτυχώς που υπάρχουν εξαιρέσεις. Το τονίζω αυτό.

Συγγραφή, οικογένεια, εργασία, φιλία. Ποιο θεωρείτε πιο απαραίτητο;

Το καθένα είναι απολύτως απαραίτητο, αναλόγως των εκασταχού εκάστοτε συγκυριών του βίου. Άλλωστε, στις κρίσιμες στιγμές αποφασίζει ένα από αυτά να μου ζητήσει την αδιαπραγμάτευτη συνταύτιση μαζί του.

Οι προτεραιότητές μας αλλάζουν ανάλογα με τις συνθήκες. Τι αποτελεί κύριο μέλημα για εσάς αυτή την εποχή;

Η όποια διεύρυνση της σημαδιακής ώρας, η διαστολή, ει δυνατόν, του δεδομένου χρόνου, η προέκταση των ορίων της φαντασίας. Έχω μάθει, βέβαια, ότι «ουδέν ακιδνότερον γαία τρέφει ανθρώποιο», δηλαδή «τίποτα πιο αδύναμο από τον άνθρωπο η γη δεν τρέφει», όπως μας επισημαίνει ο 130ός στίχος της ραψωδίας σ της Οδύσσειας. Αλλά φαίνεται αρκεί, έτσι κι αλλιώς, η όλη προσπάθεια.

Θα μας αφιερώσετε κάποιους στίχους του βιβλίου;

Πολύ ευχαρίστως. Είναι το εξής ποίημα:

ΤΑ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙΑ ΤΩΝ ΑΡΡΑΒΩΝΩΝ

δεν θα τα φορέσουμε ποτέ,

λέει ο αέρας στο ψηλότερο έλατο

στην κορυφή της Πάρνηθας

δεν θα σ’ αφήσω ποτέ, συνεχίζει

κανείς δεν θα μας αναγκάσει

να κρύψουμε λόγια,

θα χτυπιέμαι πάνω σου πάντα

δύναμη πολλή θα σου φέρνω

θα έρχομαι

για να σε πάρω στο τέλος μαζί μου

στον κόσμο.