Από τον ΣΥΡΙΖΑ στην ΕΛΑΣ και από τον ΣΚΑΪ στο Άγιο Όρος: ο Τσίπρας επιστρέφει με νέα πολιτική ταυτότητα, αλλά απέναντι σε μια κοινωνία που δυσκολεύεται να ξεχάσει τόσο εύκολα την παλιά.
ΟΤΑΝ Ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ επέστρεψε στην Ελλάδα, τον Αύγουστο του 1974, πολλοί περίμεναν ότι θα επέστρεφε στην Ένωση Κέντρου του Γεωργίου Μαύρου, τον πολιτικό χώρο από τον οποίο είχε ξεκινήσει. Εκείνος έκανε κάτι πολύ διαφορετικό. Στις 3 Σεπτεμβρίου ίδρυσε το ΠΑΣΟΚ και, αφήνοντας την ήδη υπάρχουσα πολιτική παράταξη, επιχείρησε να δημιουργήσει τη δική του.
Κάτι ανάλογο –το έχει εκμυστηρευτεί ο ίδιος– είχε στο μυαλό του και ο Αλέξης Τσίπρας. Όλοι περίμεναν ότι, μετά την περιπέτεια των τελευταίων χρόνων, θα επέστρεφε στον ΣΥΡΙΖΑ, θα επιχειρούσε να ξαναπιάσει το νήμα από εκεί που το άφησε και θα διεκδικούσε την ανασυγκρότηση της αριστεράς. Εκείνος ίδρυσε την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, την ΕΛΑΣ. Μόνο που υπάρχει μια μικρή, αλλά μάλλον καθοριστική διαφορά ανάμεσα στις δύο ιστορίες. Ο Ανδρέας επέστρεψε για να αλλάξει τους πολιτικούς συσχετισμούς. Ο Τσίπρας μοιάζει να επιστρέφει έχοντας πρώτα αλλάξει ο ίδιος.
Ξενίζει; Προφανώς. Ο άνθρωπος που έγινε σύμβολο της αντισυστημικής οργής, που κυβέρνησε καταγγέλλοντας το παλιό πολιτικό σύστημα, που μιλούσε για τη διαπλοκή, τα συμφέροντα και τους «ολιγάρχες», εμφανίζεται σήμερα με ένα rebranding εντελώς «αντισύριζα». Δίνει συνέντευξη στον ΣΚΑΪ. Επαναφέρει μια νέα συνταγή παλιών διχαστικών διλημμάτων: «Ή εμείς ή κανείς». Γράφει βιβλίο για να μας πει ότι δεν έφταιξε ο ίδιος αλλά όλοι οι υπόλοιποι, σε ένα κόμμα του οποίου ηγούνταν, άρα φέρει και το βάρος της επιλογής των προσώπων. Μιλά για το ενδεχόμενο να είναι πρώτο κόμμα. Δηλώνει ότι είναι έτοιμος να ξανακυβερνήσει. Και, λίγο αργότερα, πηγαίνει στο Άγιο Όρος, στη Σιμωνόπετρα, και γράφει στην ανάρτηση του: «Ψέλνεις στη Σιμωνόπετρα και ακούγεται στον Άδη…».
Ο άνθρωπος που έγινε σύμβολο της αντισυστημικής οργής, που κυβέρνησε καταγγέλλοντας το παλιό πολιτικό σύστημα, που μιλούσε για τη διαπλοκή, τα συμφέροντα και τους «ολιγάρχες», εμφανίζεται σήμερα με ένα rebranding εντελώς «αντισύριζα».
Δεν υπάρχει τίποτα μεμπτό σε μια επίσκεψη στο Άγιο Όρος. Ούτε σε μια συνέντευξη στον ΣΚΑΪ. Το ενδιαφέρον βρίσκεται αλλού: στον συμβολισμό των επιλογών. Σήμερα, ο «νέος» Τσίπρας δεν προσπαθεί να μιλήσει στην Ελλάδα που θέλει να ανατρέψει το σύστημα. Επιχειρεί να δημιουργήσει ένα νέο πολιτικό προϊόν, το οποίο παρουσιάζεται περίπου ως παρθενογένεση, σαν να μην έχει προηγηθεί μια ολόκληρη πολιτική διαδρομή. Το ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι ο Τσίπρας δεν επιδιώκει πρώτα να κάνει αντιπολίτευση στην κυβέρνηση αλλά στον παλιό του εαυτό.
Ο πολιτικός που κάποτε υποσχόταν ότι θα αλλάξει την Ευρώπη, θα σκίσει τα μνημόνια και θα τελειώσει με το «παλιό», εμφανίζεται σήμερα ως ένας έμπειρος πρώην πρωθυπουργός που ζητά από την κοινωνία να τον εμπιστευτεί ξανά. Είναι κακό αυτό; Όχι. Είναι, όμως, ένα διαφορετικό μείγμα πολιτικής. Και καλό θα ήταν να το αναγνωρίσει πρώτος ο ίδιος.
Γιατί το πολιτικό παρελθόν δεν διαγράφεται τόσο εύκολα. Κάποια πράγματα έχουν αποτυπωθεί στη συλλογική μνήμη και θα τον ακολουθούν. Όπως εκείνη η περίφημη ιστορία με τις διακοπές που έκανε στο σκάφος εφοπλιστικής οικογένειας, λίγες ημέρες μετά την τραγωδία στο Μάτι. Προφανώς κανείς δεν μπορεί να υποδείξει σε έναν άνθρωπο πότε και πού θα κάνει διακοπές. Όταν όμως είσαι πρωθυπουργός που έχεις οικοδομήσει την πολιτική σου ταυτότητα πάνω στην κοινωνική ισότητα και στην καταγγελία των προνομίων, οι συμβολισμοί αυτοί αποκτούν ιδιαίτερο πολιτικό βάρος. Το ίδιο ισχύει όταν η ρητορική σου υπερασπίζεται με συνέπεια τη δημόσια παιδεία, ενώ η προσωπική σου ζωή (είναι γνωστό ότι ο ίδιος έχει στείλει τα παιδιά του στη Σχολή Χίλλ) δίνει αφορμές για μια διαφορετική εικόνα. Ή όταν ένας πολιτικός που έχει ταυτιστεί με την Ελλάδα της κρίσης επιλέγει έναν τρόπο ζωής που απέχει αισθητά από εκείνον που περιέγραφε ως δικό του πολιτικό κόσμο, όπως για παράδειγμα, με το πολυήμερο ταξίδι του Αλέξη Τσίπρα στις ΗΠΑ.
Το πιο δύσκολο ερώτημα που ανακύπτει; Ποια ακριβώς Ελλάδα θέλει να εκπροσωπήσει ο Τσίπρας; Την Ελλάδα που ψήφισε τον ΣΥΡΙΖΑ επειδή ήθελε να συγκρουστεί με το σύστημα ή την Ελλάδα που σήμερα ζητά σταθερότητα, κανονικότητα και έναν πρωθυπουργό χωρίς εκπλήξεις; Γιατί δεν μπορείς να είσαι ταυτόχρονα ο άνθρωπος της ρήξης και ο άνθρωπος της κανονικότητας. Κάποια στιγμή πρέπει να διαλέξεις. Εκτός αν ο σχεδιασμός είναι να μην το καταλάβει κανείς. Πράγμα που, στην πολιτική, συνήθως δεν κρατάει για πολύ. Και για να το κάνει αυτό, έχει αρχίσει να υιοθετεί τη γλώσσα, τις τελετουργίες και τους συμβολισμούς ενός πολιτικού που θέλει να γίνει ξανά αποδεκτός από το σύστημα.
Είναι επίσης ενδεικτικό ότι κάποτε ο Τσίπρας μιλούσε για την αριστερά ως δύναμη ρήξης. Τώρα τον ακούμε να μιλά συνεχώς για «νέα πατριωτική» ευθύνη. Η συγκυβέρνηση με τον Πάνο Καμμένο φαίνεται ότι κάτι του έχει αφήσει. Κάποτε η μεγάλη πολιτική του πρόκληση ήταν το άνοιγμα της αριστεράς προς την κοινωνία με το αλησμόνητο «πρώτη φορά αριστερά». Τώρα η μεγάλη του πρόκληση είναι να διεισδύσει η ΕΛΑΣ στο εκλογικό σώμα. Κι αυτό μπορεί να αποτελεί μια εξήγηση για την προσεκτική απόσταση από τον ΣΥΡΙΖΑ, την επιμονή ότι η ΕΛΑΣ είναι κάτι καινούργιο, το άνοιγμα προς το ΠΑΣΟΚ. Εξηγεί και τη στροφή προς ένα πιο εθνικό λεξιλόγιο. Εξηγεί ακόμη και την ανάγκη να αποδείξει ότι μπορεί να σταθεί ξανά ως ένας απολύτως «κανονικός» πρωθυπουργός. Μόνο που εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση.
Ο Τσίπρας θέλει να γίνει ο εκφραστής της αντισυστημικής δυσαρέσκειας, ενώ ταυτόχρονα έχει γίνει ο ίδιος ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα του συστήματος. Θέλει να εκπροσωπήσει την απογοήτευση από το πολιτικό κατεστημένο, ενώ κουβαλά ήδη μια πρωθυπουργική θητεία, δύο εθνικές εκλογικές ήττες και μια βαριά ιστορία διακυβέρνησης. Δεν είναι πλέον ο Τσίπρας του 2012 ή του 2015. Και το μεγαλύτερο πρόβλημα της ΕΛΑΣ είναι ότι προσπαθεί να πείσει τους ψηφοφόρους προς αυτήν την κατεύθυνση.
Το παράλογο της επιστροφής Τσίπρα είναι ότι προσπαθεί να μας πείσει ότι άλλαξε. Αλλά για να κερδίσει, μεθοδεύει έτσι την κατάσταση ώστε να μας πει ότι δεν άλλαξε και τόσο. Ουσιαστικά, ότι είναι αρκετά διαφορετικός από τον παλιό Τσίπρα ώστε να προσελκύσει όσους τον φοβούνταν και αρκετά ίδιος ώστε να μη χάσει όσους τον ψήφισαν. Να είναι αριστερός χωρίς να τρομάζει το κέντρο. Πατριώτης χωρίς να μοιάζει με τη δεξιά. Συστημικός χωρίς να παραδεχτεί ότι έγινε συστημικός. Αντισυστημικός χωρίς να μπορεί πλέον να διεκδικήσει την αθωότητα του outsider.
Και για να επιστρέψουμε εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε, ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν γύρισε το 1974 για να ξαναφορέσει τα ρούχα μιας παλιάς παράταξης. Ίδρυσε το ΠΑΣΟΚ και άλλαξε τους όρους του πολιτικού παιχνιδιού. Ο Αλέξης Τσίπρας κάνει σήμερα το αντίστροφο: παίρνει τον παλιό του πολιτικό εαυτό, αλλάζει το περιτύλιγμα και ζητά να τον αντιμετωπίσουμε ως καινούργιο. Μόνο που η πολιτική δεν είναι ράφι σούπερ μάρκετ για να αρκεί μια νέα συσκευασία. Ο Ανδρέας επέστρεψε για να αλλάξει μια εποχή. Ο Τσίπρας επιστρέφει για να μας πείσει ότι δεν έχει τελειώσει η δική του. Και το ουσιώδες δεν είναι αν αρκεί μια νέα αρχή. Αυτό θα φανεί στην πορεία προς τις εκλογές. Το ζήτημα για τον ίδιο αυτήν τη φορά δεν είναι να τον μάθουμε. Είναι ότι τον ξέρουμε ήδη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου