Όλοι θέλουμε να ζήσουμε καλά. Οι αρχαίοι το έλεγαν ευδαιμονία, και δύο μεγάλοι φιλόσοφοι έδωσαν διαφορετική απάντηση στο τι σημαίνει. Ο Αριστοτέλης σκέφτηκε όπως ένας τεχνίτης. Ο αυλητής είναι καλός όταν παίζει καλά τον αυλό, το μαχαίρι όταν κόβει καλά. Κάθε πράγμα έχει το «έργο» του. Να τρέφεται το κάνει και το φυτό, να αισθάνεται το κάνει και το ζώο. Μόνο ο άνθρωπος σκέφτεται. Γι' αυτό ο Αριστοτέλης όρισε την ευδαιμονία με τρεις λέξεις:
«ψυχῆς ἐνέργεια κατ' ἀρετήν»Η ψυχή μας σε δράση, με αρετή.(Ηθικά Νικομάχεια, βιβλίο Α)
Δηλαδή ζούμε καλά όταν χρησιμοποιούμε καλά τη σκέψη μας: όταν είμαστε δίκαιοι, γενναίοι και μετρημένοι. Ως εδώ, όλα ωραία. Στο τέλος όμως του βιβλίου του βάζει στην κορυφή μια ζωή για λίγους: τη ζωή του στοχασμού, με άφθονο ελεύθερο χρόνο. Και ποιος είχε ελεύθερο χρόνο στην αρχαία Αθήνα; Όποιος είχε δούλους να δουλεύουν γι' αυτόν. Στα «Πολιτικά» ο ίδιος γράφει ότι είναι φανερό πως κάποιοι γεννιούνται ελεύθεροι και κάποιοι δούλοι. Είναι σαν να λες ότι η καλύτερη ζωή είναι να διαβάζεις στη βεράντα ενώ άλλος πλένει τα πιάτα σου, και ότι αυτό είναι η τάξη του κόσμου. Ο Επίκουρος, λίγα χρόνια αργότερα, άνοιξε στην Αθήνα τον Κήπο του και δέχτηκε γυναίκες και δούλους. Η επιστολή του προς τον Μενοικέα ανοίγει έτσι:
«Μήτε νέος τις ὢν μελλέτω φιλοσοφεῖν, μήτε γέρων ὑπάρχων κοπιάτω φιλοσοφῶν.»Ούτε ο νέος να αναβάλλει τη φιλοσοφία, ούτε ο γέρος να κουράζεται να φιλοσοφεί.(Επιστολή προς Μενοικέα, 122)
Δεν βάζει όρο για πλούτο, για καταγωγή, για ελεύθερο χρόνο. Στην ίδια επιστολή γράφει ότι ένα κομμάτι κριθαρένιο ψωμί και λίγο νερό δίνουν την πιο μεγάλη ευχαρίστηση σε όποιον πεινά. Ο Αριστοτέλης μάς έδωσε ένα λαμπρό εργαλείο σκέψης, και του το χρωστάμε. Ο Επίκουρος όμως άνοιξε την πόρτα της ευδαιμονίας σε όλους. Ο πόλεμος, η φτώχεια και η εξάντληση από τη δουλειά κρατούν αυτή την πόρτα κλειστή ακόμα και σήμερα. Γι' αυτό το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος φιλόσοφος είχε δίκιο, αλλά ποιος σήμερα έχει χρόνο να ζήσει καλά, και ποιος πληρώνει γι' αυτόν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου