Με διαδικασίες «εξπρές» μέσα στο καλοκαίρι, με διαβούλευση μόλις 12 ημερών και εν μέσω πλήθους αντιδράσεων, ψηφίστηκε από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού που ανοίγει τον δρόμο για την ιδιωτικοποίηση της διαχείρισης της πολιτιστικής και αρχαιολογικής κληρονομιάς, αλλά και την αποκοπή των ενάλιων αρχαιολογικών χώρων που είναι ανοιχτοί στο κοινό από την αρμόδια Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων.

Το νομοσχέδιο, που εγκρίθηκε με τις ψήφους της πλειοψηφίας ενώ καταψήφισε η αντιπολίτευση, μεταφέρει όλες τις κρίσιμες αρμοδιότητες σε Ανώνυμη Εταιρεία, η οποία θα μπορεί να αναθέτει έργα σε ιδιώτες, χωρίς φυσικά να διασφαλίζονται επαρκείς μηχανισμοί διαφάνειας και λογοδοσίας, ενώ την ίδια στιγμή θα παίζει ρόλο στη χάραξη της πολιτιστικής πολιτικής, αναλαμβάνοντας αρμοδιότητες που μέχρι σήμερα ανήκαν στο Υπουργείο Πολιτισμού.

Συγκεκριμένα, με την ίδρυση της ανώνυμης εταιρείας Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης της Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Hellenic Heritage Organisation SA) παραχωρείται στην εταιρεία η διαχείριση ολόκληρης της κινητής και ακίνητης περιουσίας του υπουργείου Πολιτισμού για 50 χρόνια με δυνατότητα ανανέωσης για άλλα 50 χρόνια. Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει επίσης διατάξεις που προβλέπουν, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα χρηματοδότησης τηλεοπτικών παραγωγών και τηλεπαιχνιδιών με δημόσιους πόρους.

Το σχέδιο αυτό δεν έρχεται σε κενό χρόνο, καθώς βασίζεται σε μία πάγια στρατηγική της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη για την εμπορευματοποίηση του πολιτισμού και την παραχώρησή σε «λίγους και εκλεκτούς», με πολυτελείς δεξιώσεις σε αρχαιολογικούς χώρους – ακόμη και χώρους ιστορικής μνήμης όπως το Επταπύργιο – ενοικιάσεις των πωλητηρίων και των αναψυκτηρίων σε ιδιώτες, πανάκριβα εισιτήρια σε όλους τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία.

Το νομοσχέδιο ολοκληρώνει μια πορεία που ξεκίνησε πριν αρκετά χρόνια με την υποβάθμιση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων που μετατράπηκε σε ΟΔΑΠ, τα μεγάλα δημόσια μουσεία που αποσπάστηκαν από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και έγιναν ΝΠΔΔ, την επέκταση των χορηγιών, τις παραχωρήσεις χώρων, τις εμπορικές χρήσεις.

Η κυβέρνηση πλέον ιδιωτικοποιεί -με κέρδος για τους εργολάβους και τις ιδιωτικές εταιρείες- ακόμα και τις πιο στοιχειώδεις υποδομές σε αρχαιολογικούς χώρους όπως οι τουαλέτες, επιβαρύνοντας με επιπλέον κόστος την επίσκεψη σε  αρχαιολογικούς χώρους.

Ενδεικτική ήταν η τοποθέτηση της Υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη πρόσφατα στη Βουλή: «Η ελληνική κοινωνία έχει επιλέξει τη διακυβέρνηση της για αυτήν την τετραετία από τον Κυριάκο Μητσοτάκη και την Κυβέρνησή του, άρα και την εφαρμογή των πολιτικών μας. Είναι σαφές ότι η διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς και του πολιτισμού απηχεί την ιδεολογική μας τοποθέτηση ακριβώς και από τα προηγούμενα που είπα.Η πολιτιστική διαχείριση δεν μπορεί να είναι ουδέτερη ιδεολογικά, σαφώς επηρεάζεται από την ιδεολογία μας».

Για όλα τα παραπάνω, έντονες αντιδράσεις καταγράφονται το τελευταίο διάστημα από σωματεία, συλλόγους, πολιτικά κόμματα και φορείς του σύγχρονου πολιτισμού, ενώ αυτές τις μέρες διεξάγονται καθημερινά κινητοποιήσεις ενάντια στο νέο νομοσχέδιο.

Οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης

Σύσσωμη η αντιπολίτευση, εκφράζει την αντίθεση της στο νομοσχέδιο με ανακοινώσεις και τοποθετήσεις στη Βουλή.

Έντονη κριτική άσκησε η υπεύθυνη ΚΤΕ Πολιτισμού του ΠΑΣΟΚ, Νάγια Γρηγοράκου, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση φέρνει το πολυνομοσχέδιο με ταχύτατες διαδικασίες και δημιουργεί μια νέα Ανώνυμη Εταιρεία για να αναλάβει τις πιο προσοδοφόρες λειτουργίες του ΟΔΑΠ.

«Αν ο ΟΔΑΠ πέτυχε, γιατί τον παρακάμπτετε; Αν δεν πέτυχε, γιατί πανηγυρίζετε;», διερωτήθηκε, σημειώνοντας ότι «η Α.Ε. μπαίνει εκεί όπου υπάρχει χρήμα από τον πολιτισμό».

Η βουλευτής έκανε λόγο για απροσδιόριστο κόστος λειτουργίας της νέας εταιρείας, ζητώντας από την κυβέρνηση να απαντήσει «πόσο θα κοστίσει η Α.Ε.;». Παράλληλα, εξέφρασε επιφυλάξεις για την εμπορική αξιοποίηση των ενάλιων αρχαιοτήτων και επέκρινε την ένταξη τηλεπαιχνιδιών και reality στις επιλέξιμες παραγωγές δημόσιας χρηματοδότησης.

Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι «διαφάνεια δεν είναι ένας νέος φορέας με απροσδιόριστη διαχειριστική αμοιβή», ενώ κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι αντί για μικρότερο κράτος δημιουργεί περισσότερες εταιρείες και φορείς «με λιγότερη λογοδοσία».

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δήλωσε τη στήριξή του στις κινητοποιήσεις του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα, καταγγέλλοντας ότι το νομοσχέδιο του υπουργείου Πολιτισμού «παραδίδει ολόκληρη την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας στην αγορά». Παράλληλα, καλεί τους πολίτες να συμμετάσχουν στις συγκεντρώσεις, τονίζοντας πως «ο πολιτισμός και η ιστορική μνήμη δεν είναι εμπορεύματα προς πώληση. Η ταυτότητα της χώρας δεν μπορεί και δεν πρέπει να παραδοθεί στους ιδιώτες».

«Πρόκειται για ένα υπουργείο που χαρακτηρίζεται από αλαζονεία και έλλειψη σεβασμού απέναντι στον πολιτισμό και τους ανθρώπους του, παραβιάζοντας διαρκώς τη συνταγματική υποχρέωση προστασίας της πολιτιστικής μας κληρονομιάς», είπε Ρένα Δούρου και πρόσθεσε: «Μιλάμε για μια βίαιη και χωρίς προσχήματα εμπορευματοποίηση προς όφελος φίλων, εκλεκτών και οικονομικών κύκλων που στηρίζουν τη σημερινή εξουσία».

Σφοδρή κριτική άσκησε από το βήμα της Βουλής η βουλευτής του ΚΚΕ Σεμίνα Διγενή, υποστηρίζοντας ότι το νομοσχέδιο «βάζει τιμοκατάλογο στη μνήμη, επιχειρηματικό σχέδιο στα μνημεία και τοποθετεί χορηγό στην ιστορία», παραδίδοντας τον πολιτισμό σε εταιρείες και επιχειρηματικά συμφέροντα.

Όπως είπε, με διαδικασίες fast track επιχειρείται να ολοκληρωθεί μια στρατηγική εμπορευματοποίησης του πολιτισμού μέσω της ίδρυσης Ανώνυμης Εταιρείας και νέων φορέων διαχείρισης. Αναφερόμενη στις ρυθμίσεις για τον κινηματογράφο, τόνισε ότι «ο κινηματογράφος είναι Τέχνη, είναι ιστορική μνήμη, ιδεολογική και πολιτιστική δημιουργία», ενώ κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι αντιμετωπίζει τη χώρα ως «φθηνό σκηνικό ξένων παραγωγών και τους εργαζόμενους σε φθηνό εργατικό δυναμικό υπηρεσιών».

Οι αντιδράσεις σωματείων και φορέων

Με ανακοίνωσή της η ΑΔΕΔΥ ζητάει την απόσυρση του νομοσχεδίου, τονίζοντας την εναντίωσή της τόσο «στο έκτρωμα της κυβέρνησης για την ίδρυση της Ανώνυμης Εταιρείας του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ)», όσο και στην «ίδρυση του νέου Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) με την επωνυμία “Φορέας Διαχείρισης Επισκέψιμων Χώρων Ενάλιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς”, που ανοίγει τον δρόμο για την παράδοση των ενάλιων αρχαιολογικών πάρκων και της διαχείρισής τους σε επιχειρηματικά

Την Τρίτη (28 Ιουλίου), στη Θεσσαλονίκη πραγματοποιήθηκε στάση εργασίας του παραρτήματος Μακεδονίας – Θράκης του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων και του Συλλόγου Εκτάκτων Αρχαιολόγων και συγκέντρωση στις 12:00 στο Επταπύργιο, μαζί με τον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών 1967- 1974 (ΣΦΕΑ), για την καταγγελία, της παράδοσης του Επταπυργίου ως χώρου ιδιωτικών και γαστρονομικών εκδηλώσεων.

Για «εμπορευματοποίηση της μνήμης και της ιστορίας» έκανε λόγο ο ειδικός γραμματέας του ΣΦΕΑ Τριαντάφυλλος Μηταφίδης, υπενθυμίζοντας τις εκατοντάδες εκτελέσεις κρατουμένων στις πρώην φυλακές στην κατοχή και στα χρόνια που ακολούθησαν, ενώ για «ύβρη» μίλησε ο αντιδικτατορικός αγωνιστής, δικηγόρος, Σπύρος Σακέτας.

Την Τετάρτη 29 Ιουλίου, ο Συντονισμός Σωματείων Υπουργείου Πολιτισμού, ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, ο Ενιαίος Σύλλογος Υπαλλήλων ΥΠΠΟ Αττικής Στερεάς και Νήσων και άλλα σωματεία, προγραμματίζουν συγκέντρωση στο Θησείο (ΗΣΑΠ Θησείου) στις 6.30 μ.μ., κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης εγκαινίων των έργων της Αρχαίας Αγοράς από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.

Οι διορισμένες διοικήσεις, η αποτυχία του ΟΔΑΠ και το ιδιωτικό κέρδος

Η σύσταση της Ανώνυμης Εταιρείας (Α.Ε.) του ΟΔΑΠ, και μάλιστα για 50 χρόνια, ουσιαστικά υποκαθιστά τον ΟΔΑΠ και τον συρρικνώνει, ολοκληρώνοντας μία πολιτική εμπορευματοποίησης που ξεκίνησε πριν από τρία χρόνια με τη μετατροπή του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων σε Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης.

Υπενθυμίζεται ότι με τον νόμο 4761/2020, άλλαξε το ΤΑΠ (Ταμείο Αρχαιολογικό Πόρων και Απαλλοτριώσεων) στον ΟΔΑΠ, τον Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων με στόχο, όπως έλεγε το Υπουργείο, «τον ριζικό εκσυγχρονισμό του, την αναβάθμιση των υπηρεσιών προς τους επισκέπτες, τον εμπλουτισμό των ειδών στα πωλητήρια και εν τέλει την εξοικονόμηση μεγαλύτερων εσόδων». Με πρόεδρο τη Νικολέτα Βαλάκου, συνεργάτιδα της Λίνας Μενδώνη, ο προσανατολισμός του ΟΔΑΠ έθεσε εξαρχής προτεραιότητα την ιδιωτικοποίηση και την εμπορευματοποίηση των μνημείων.

Παρότι τα έσοδα του ΟΔΑΠ δεν είναι δικά του έσοδα, αλλά έσοδα των μνημείων, των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων, τα οποία διαχειρίζεται η Αρχαιολογική Υπηρεσία, από το 2020 και μετά το ΔΣ του ΟΔΑΠ δεν αποτελείται από επιστήμονες, ούτε συνδέεται με την Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Από την ισχύ του Ν. 4761, ο ΟΔΑΠ σταμάτησε να επιστρέφει χρήματα στα μνημεία, τα μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους, παρότι η μέριμνα για αυτά περιλαμβανόταν στους σκοπούς του.

Το παρόν σχέδιο νόμου έρχεται να θεσμοθετήσει μία Ανώνυμη Εταιρεία, η οποία θα διαχειρίζεται την ακίνητη περιουσία του ΥΠΠΟ και του ΟΔΑΠ, αλλά και τα χρήματα από τα έσοδα. Ο ΟΔΑΠ υποχρεούται να της προκαταβάλλει κάθε χρόνο το 80% των λειτουργικών της εξόδων μέσα στο πρώτο δίμηνο, καθώς και «διαχειριστικό κόστος» που θα καθορίζει η ίδια η Α.Ε. Παράλληλα, προβλέπονται τακτικές και έκτακτες επιχορηγήσεις από τον κρατικό προϋπολογισμό, ακόμη και από το ΠΔΕ.

Η Διοίκηση θα διορίζεται από τα υπουργεία Πολιτισμού και Οικονομικών, χωρίς δημόσιο έλεγχο και χωρίς επαρκή αξιολόγηση και θα λειτουργεί με τις πρακτικές της απευθείας ανάθεσης. Ο στόχος της ΑΕ εξάλλου δεν είναι ο εκπαιδευτικός, κοινωνικός και πολιτιστικός χαρακτήρας των μνημείων, αλλά το εμπορικό κέρδος.

Η συγκεκριμένη Εταιρεία θα διαχειρίζεται όλα τα έσοδα, ακόμη και τα εκατ. ευρώ από τα εισιτήρια, αλλά και τα πωλητήρια, τα αναψυκτήρια, τα εκμαγεία, τα πωλητέα, την περιουσία του ΟΔΑΠ και του ΥΠΠΟ, ενώ θα εισηγείται στον Υπουργό ακόμη και νομοθετικές διατάξεις και κανονιστικές πράξεις.

Επιπλέον, οι επισκέψιμοι ενάλιοι αρχαιολογικοί χώροι αποκόπτονται από την Εφορεία που τους άνοιξε στους δύτες, ανοίγοντας το δρόμο για την αποκοπή και άλλων αρχαιολογικών χώρων από την Αρχαιολογική Υπηρεσία, ώστε η διαχείρισή τους να ιδιωτικοποιηθεί.

O πολιτιστικός, κοινωνικός, εκπαιδευτικός χαρακτήρας της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως κατοχυρώνεται από τον Αρχαιολογικό Νόμο και επιβάλλεται από το Σύνταγμα, παραμερίζεται πλήρως.

Στη θέση του προωθείται ένα μοντέλο που δίνει προτεραιότητα στην εμπορική εκμετάλλευση των μνημείων, με ιδιωτικές εκδηλώσεις, δεξιώσεις, γαστρονομικές δράσεις και χρήσεις που απομακρύνονται από την επιστημονική και δημόσια αποστολή τους, με μοναδικό γνώμονα το κέρδος.

Διαμαρτυρίες για τον κινηματογράφο

Η κινηματογραφική κοινότητα επίσης αντιδράει έντονα, καθώς αμφισβητεί τον τρόπο με τον οποίο θα αξιολογούνται και θα επιλέγονται τα έργα που χρηματοδοτούνται από τα επιλεκτικά προγράμματα του ΕΚΚΟΜΕΔ.

Όπως επισημαίνει η Ένωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ, το σχέδιο νόμου αναρτήθηκε το βράδυ της 7ης Ιουλίου, δίνοντας στους επαγγελματίες του οπτικοακουστικού χώρου μόλις δώδεκα ημέρες για να μελετήσουν και να τοποθετηθούν επί ενός εκτενούς νομοθετήματος, το οποίο – όπως τονίζει – αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά την εθνική κινηματογραφική πολιτική για τα επόμενα χρόνια.

«Το άρθρο 85 δημιουργεί μια Κεντρική Επιτροπή Αξιολόγησης και Επιλογής, μια de facto «Επιτροπή Σοφών», η οποία θα μπορεί να αποκλίνει από τις βαθμολογίες και τις εισηγήσεις των ανεξάρτητων αξιολογητών, να επηρεάζει το ύψος της χρηματοδότησης και να καθορίζει τελικά ποια έργα θα ενισχυθούν. Πρόκειται για υπέρμετρη συγκέντρωση εξουσιών, χωρίς αντίστοιχες εγγυήσεις διαφάνειας, ανεξαρτησίας και λογοδοσίας», αναφέρεται σε ανακοίνωση της.

Η Ένωση Σκηνοθετών Δημιουργών ζήτησε την απόσυρση των διατάξεων για τον οπτικοακουστικό τομέα, υποστηρίζοντας ότι συνεχίζουν την κατεύθυνση εμπορευματοποίησης του κινηματογράφου που εγκαινιάστηκε με τη συγχώνευση του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου και του ΕΚΟΜΕ στο ΕΚΚΟΜΕΔ.

«Αν η κυβέρνηση επιθυμούσε πραγματικά να προχωρήσει στις αναγκαίες βελτιώσεις της κινηματογραφικής πολιτικής και ενίσχυσης του οπτικοακουστικού τομέα, όφειλε να συνομιλήσει με τους ίδιους τους δημιουργούς και τους εργαζόμενους του οπτικοακουστικού χώρου, με τα σωματεία, τους φορείς. Πρέπει να γίνει κατανοητό: κάθε νόμος που σχεδιάζεται επί χάρτου από γραφειοκρατικές μειοψηφίες επηρεάζει τις ζωές μας και την ποιότητα του εγχώριου πολιτιστικού έργου, και δεν μπορεί να μας έρχεται στα μουλωχτά, με συνοπτικές διαδικασίες, χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή των άμεσα ενδιαφερομένων», αναφέρεται στην ανακοίνωση.

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Θεάματος-Ακροάματος (ΠΟΘΑ) εκφράζει επίσης την αντίθεσή της σε βασικές διατάξεις που αφορούν τον οπτικοακουστικό τομέα, τα πνευματικά δικαιώματα και τις εργασιακές σχέσεις στον πολιτισμό.

Η Ομοσπονδία υποστηρίζει ότι το προτεινόμενο πλαίσιο ενισχύει κυρίως τα επιχειρηματικά συμφέροντα και τους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς, χωρίς να αντιμετωπίζει τα διαχρονικά προβλήματα της ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής, της προστασίας των εργαζομένων και της διασφάλισης των πνευματικών δικαιωμάτων.

πηγή